Atal honen atarian beste ezer baino lehen esan nahi diot bertsozaleari, doinu askok dutela elkarren antza, familia bereko senide, enbor beraren adar direla eta horietako bakoitzari nola deitu hiztegietara jo ondoren, ez dakit asmatuko nuen ala ez baina aldaki deitzea erabaki dudala.

Bertsolarigoaren doinugintza, esan bezala, aldakorra da, jostalaria, malgua, une iheskor zehatzean entzulegoari zuzendua; horretan du bere grazia. Lurraren azala denboraren poderioz eta lekuaren arabera estrato desberdinez osatu den era berdintsuan kantu eta doinu popularrak ere kantaera desberdinez jantzi dira historian zehar lurralde ezberdinetan ondu direlarik.

Esan ere, aurrez esana dugu, bertso doinuaren mamia funtsean finkatua eta errotua baldin bada ere, bertsolari bakoitzak bere ikuitua ematen diola. Zenbat bertsolari hainbeste doinu, zioen norbaitek, errealitate hau adierazi asmoz. Eta hori bertsolari bakoitzak egiten baldin badu, hortik errez ondoriozta daiteke poliki poliki taldeka edo lurraldeka enbor bera nola joango den adar desberdinak ematen. Doinua zenbat eta erabiliagoa orduan eta aldakuntza gehiago izango ditu. Bi faktorek du eragina aldakien sorreran; denborak eta lekuak. Doinua zenbat eta bazter gutxiagotara zabaldu, zenbat eta denbora gutxiago iraun, orduan eta aldaki gutxiago izango ditu. Aita Jainkoak egin banindu, Xamangarria zera eta antzekoak, aspalditik eta Euskalerri osoan ezagun direnak datozkit gogora; zenbat aldaki eman dituzten!

Errealitate honek, nola ez, zaildu egiten du ikertzailearen lana. Egia esan, nire lanik korapilotsuena behintzat hau izan da: hainbeste milaka doinu desberdin eta antzeko, liburu, bertso saio, disko-kaset, eta beste hamar mila lekutan barreiaturik eta gainera bertso desberdinez jantzirik zebiltzanak, banaka banaka aztertu, gainontzeko doinuekin alderatuz identifikatu, eta antzeko aldaki izan daitekenarekin erlazionatu ondoren, bere izenez bataiatu ala beste deituradun batera bildu aukeratu beharra. Doinu bat bere izenez jaso ala beste baten fitxara bildu erabakitzea ez da askotan erreza eta ez nuen beti asmatuko. Bi muturren arteko erdibidea hartu behar izan dut gehienetan; batetik, edonolako desberditasunez datozen doinu guztiak ezin bada jaso, zeren kasu horretan argitasun gutxiko baso nahasian sartzeaz gain, liburutegi osoa beteko baigenuke bertso doinuz; baina beste aldetik, aldaki guztiak ezin nituen bazterrera utzi, enbor bereko adarra zela jakinarren, berak zuen nortasun eta erabilpena kontuan harturik, aberastasuna galtzea baitzen, eta nik horixe nahi berriz: bertsolari eta bertsozaleen eskuetan ahal nuen guztia ipintzea.

Aitortzen dut beraz irizpide objetibo garbirik gabeko erabaki oso diskutigarriak hartu behar izan ditudala doinu aldakiak jaso ala baztertzerakoan. Batzuetan gainera doinu baten zati batek soilik du bestearen zati baten antza. Kasu bat aipatzearren, Adixkidia Andoaindikan (8ko haundia) izeneko doinuaren A zatia = Aurten Hernanin san Juanetan (6ko haundia) delakoaren A zatia eta doinu honen beraren B zatia = Agustin nere bihotzekua (6ko haundia) delakoaren B zatia. Guzti honekin hauxe besterik ez nuen esan nahi: askatzeko korapilo oso nahasia dela aldakien hau. Eta doinu berak aldaki asko dituenean, zein ote da jatorrizkoa eta zeintzu eratorriak?. Gehienetan galdera honek ez du zentzurik, eta erantzun daiteke denak direla jatorrizkoak, zeren herriaren onarpenak edota erabilpenak ematen baitio balore osoa haietako bakoitzari, horixe da haren zuztar nagusia.