Gure ikuspegitik konplexurik gabe eliz musika aztertzeari ekiten badiogu, bien arteko harreman onak ageri zaizkigu garbi alde guztietatik. Hasteko, gure doinu zaharrengan musika gregorianoaren eragin nabarmenaz konturatzen da itsuena ere. Aita santu san Gregorio Haundiaren deituraz ezagutzen dugun eliz kantu famatu hau bera ere ez ote dugu gero Calabrian Erdi Aroko artzainengandik jasotako doinu popularra?. Nolanahi ere eta Italiatik Euskalerrira itzuliaz, bertso doinu zaharrak jendartean kantatzen hasi naizen gehienetan entzun izan dut esaldi berdintsua; horrek elizako kantua zirudik, moteil!. Ikusi besterik ez dago Charles Bordes frantses musikari famatuak euskal musika eta gregorianoaren arteko harremanaz egindako azterketa musikalak. Doinu berrietara baldin bagatoz ere, X. Amurizak asmatutako Sentimentua sartu zitzaidan izeneko doinu ezagunak garbi garbi Salve Regina gregorianoaren kutsu nabarmena du, berak ere aitortu izan didanez, eta badu Amurizak beste doinu berririk ere kutsu berdina duenik.

Herria eta eliza, bien arteko nork nori hartu ote dion antzematen ez da erreza askotan, baina argi dagoena zera da; Erdi Arotik gaur egun arte, eliza eta bertso munduak lotura haundiak izan dituztela elkarrekin batak besteari doinuak kopiatuz, eta gaur ere bai. Elizak kultur zapalkuntza bildurgarriak ere egin ditu historian zehar, baina aitortu beharra dago askotan bere mezu unibertsala herri bakoitzaren kulturan txertatzen saiatu dela, eta kasu honetan gure herri musikan. Eta bestalde aitor dezagun eliza katolikoak eragin izugarria izan duela Euskalerrian eta bertso munduan ere bai. Bertsolariek asko kantatu dute, ez hainbeste liturgia edo kulto gaietan, baina bai Gabonak, Arantzazu, apaiz kontuak, katekesi gaiak, mixioak, hiletak eta antzeko beste mila gaietan. Zalantzak izan ditut erlijio musika ala eliz musika deitu, baina lehenengoarekin gelditu naiz. Erlijiozko gaiekin lotuak datozen 287 doinu zenbatu ditut bilduma honetan eta beste 76 Gabonetako; begi bistan dago beraz gai honen garrantzia. Bizpahiru adibide ezagun aipatu besterik ez dut egingo amaitzeko; Salbatore Mitxelena frantziskotarraren 20 Kanta Arantzazuko, Ama Birjina Erkudengoa, Gaueko izar argitsuena izeneko doinu ezagunak edo gaurko liturgia berriko elizkizunetako abesti ugari.