Bertso doinutegia Sarrera Dorronsororen hitzaurrea
Doinuak historian zehar

Doinuak historian zehar

Gure gorputzak, kanpoko erasoaldiaren aurrean, badu bere baitan bizi-indarrra krisia gaindituz egoera berritara egokitu eta aurrera egiteko, natur medikuntzak aitortzen digunez, eta antzeko zerbait gertatzen zaie gizarte eta herriei ere, osasuna duten bitartean. Euskal Herrian urte askotan zehar nekazal gizarte trinkoa nagusi zelarik, era guztietako kultur arazo eta eginkizun orori erantzuteko gaitasuna zuen beregan, baina zalantza eta koloka larriak sortu zitzaizkion XIX mendean industria mundua etorri zitzaionean gizarte egitura zenbait printzatu eta gizaldiz gizaldiekiko kultur trasmisioa zaildu eta galtzen hasi zitzaionean. Ordurarte laborari eta artzain gizarteak adibidez bere poz-nekeak eta sentimendu klase guztiak naturarekin harreman estuan eragozpenik gabe eta lasai kantatzen bazituen ere, bere musika popularraren iturri gozoa oparo sortuz, etendura eta biziezina datorkiola eta galbide beltzean sartu dela konturatzean, hara non sortu ziren gure arteko gizon sentibera langileak, besteak beste dantza eta herri musikaren meategietatik ondasun hura ondorengoentzat jaso eta gordeko zigutenak. Joan I. Iztueta zaldibitarra, J. Salaberri mauletarra, Charles Borges, R. M. Azkue, Aita Donostia, Dufau-Barbier, J. A. Santesteban eta beste asko hor sortu ziren Euskalerriaren bi aldeetan. Euskal mundu hura galtzera zihoala konturatu eta herriz herri dantza, kantu eta bertsoak jaso eta ondasun preziatu hura kantutegitan argitaratzeari ekin zioten, herriaren etorkizuna ziurtatuz, honen izaera berezia zibilizazio desberdinetara ondorengo euskaldunok egokitu ahal izateko. Tamalgarria izan da era honetan, Aita Donostiaren bilketa lanak gaur oraindik argitaratu gabe egotea.

Nazio eta herri askotan sortu ziren garai hartan folklore biltzaileak, ez zen gurean bakarrik gertatu baina hala ere, gizaki haiek ongi merezia dute gaurko euskaldunon eskerrona eta goraipamena. Bibliografian ikus ahal izango duzu zehazkiago beraien izen eta argitalpenen zerrenda. Merezi dute hainbeste.

Beste eginkizun bat etorriko da berriz gero haien ondorengoentzat. Haiek jaso zutena herrian zabaldu eta ezagutarazten saiatuko dira XX mendean J. Riezu, P. Lafitte-Dassance, J. J. Makazaga, A. Zabala (hau, bere izena jarraiki, zabaltzaile ezezik meatzari ere trebea izan dugu) eta beste dibulgatzaile asko, gure artean argitalpen ugariz oso ezagunak izan diren kantu-liburutxo popularren egile izan direnak; eta hemen aipatzekoak dira baita ere B. Lertxundi, M. Laboa, Lete-Valverde-Lekuona, Oskorri, E. Martikorena, Pantxoa eta Peio, Imanol, T. Artola eta garaiko beste kantari popular ugari, hedatze lanetan sutsu saiatu direnak. Nolako premiak halako erantzunak, garaian garaiko eginbeharrak, herriak historian zehar bere kultur adierazpenekin jarrai dezan; ez da besterik.

Hemen gorputzeko atal denontzat heltzen da zeregina eta guri berriz ordenatzaile lanbidetxo hau suertatu zaigu 1980. urte inguruetatik aurrera; folklore eta ahozko sorkuntza emankorraren mundu zabala orain bertso arlora mugatuz, nekazal aroko musika popularraren altxor aberatsa ia oso osorik, hain zuzen ere, gure herri bertsolarien fruituz jantzita datorrela ikusi nuen, eta geroztik, nere II bertso bildumako lanetan ari nintzelarik ere, ez dut gehiago baztertu doinutegiaren eginkizunik, egunez egun eta urtez urte, ahozko tradizioan zetozkigun izendatu gabeko doinuak direla, kantutegi zaharren eta kantarien etengabeko ekoizpenaren azterketak direla, eta bertsolaritzak egunero dakarrenari erne aritu naiz geroztikako urteotan.

Gordeta daukat etxean oraindik 1981 urteko apirilean Gipuzkoako Foru Aldundiko Kultur Batzordeari zuzendu nion eskaria, non agertzen nien urte t'erdi hartan burubelarri murgildurik nebilkien asmo eta proiektuaren berri, ordurako eskuartean nerabilzkien mila doinu haiek argitaratzeak ekar zezaken onura aldarrikatuz. Badirudi hamairu urte geroago etorri dela erantzuna eta, bejondeiola!. Atzerapena ez da kalterako suertatu zeren ordutik hona kopurua bikoiztu egin baita; tartean, besteak beste, lau bertso Txapelketa Nazional jokatu dira, horietako bakoitzak doinuen sailean ere dakarren guztiarekin, Lurraldekakoak eta Eskolartekoak ahaztu gabe. Eskoletarako 1. mailatik hasi eta 8. maila artekoentzat egokitutako liburu pedagogiko interesgarri asko argitaratu da. Bertsotan II bilduma plazaratu da bertako bertsoei dagozkien 120 doinurekin. Bertso eskola desberdinek aurrera darraite eta bertsogintza indarrean dabilenez, urtero ateratzen diren Bapatean izeneko liburu garrantzitsuak eta beste mila argitarapen gaur egun zorionez doinuen izendapenez datozelarik, bertso irakurlea etengabe doa jazten poliki poliki arloa menderatuz, nik uste.

Sarrera orokorra Izendapena