Bertso doinutegia Sarrera Dorronsororen hitzaurrea
Izendapena

Izendapena

Lanbide honetan sartuta lehenbiziko eginbeharra hauxe izan da: doinu guztiei eta bakoitzari izena egokitzea, erabilgarri gerta dadin eta sailkatu ahal izateko deituraren jabe eginaz. Doinu asko eta asko inongo izenik gabeko umezurtz heldu da gugana eta horrela zebiltzan eta dabiltza han eta hemen bertsolarien munduan. Moztasun bildurgarria dakar horrek, zeren inon inola errejistratu gabe daudelarik, galtzeko arrisku haundia alde batetik eta elkarri adierazi ezina bestetik nahiz ahoz aho, nahiz idazkietan.

Bestalde, bertso idatzien izenburu asko eta musika popularreko deitura ugari ez nuen ikusten egokia eginkizun horretarako eta beste batzuk aldiz izen deitura bat baino gehiagorekin zebiltzan. Hitz batean esanda, nahasketa korapilotsua zegoela gai honetan.

Horregatik bada lan honi ekin behar izan nion hasera haseratik gerora zerbait burutu ahal izateko eta bertso doinu guztiak eta bakoitza bere izenez identifikatzen saiatu naiz beste ezer baino lehen. Eta hori egin aurretik, jadanik leku anitzetan idatzi dudan eran, irizpide batzuk ezarri nizkion neure buruari bidean nahastu ez nendin. Ez ziren gutxi solfeoz inoiz argirik ikusi gabeko doinu ineditoak, ahoz ahoko tradizio bizian hor bertsolariek erabiltzen zituztenak. Nondik hartu izena, bataiatzeko, garbi zegoen bertsolariren baten bertsoz zegoela jantzi beharra eta ez nuen zalantzarik bertsorik zaharrena zela horretarako egokiena. Eman dezagun adibidez Azpillagak aurtengo jaialdian erabili duen airea aurrez Uztapidek erabilia dela eta oraindik lehenago Xenpelarrek ere erabili zuela; noren bertsoa aukeratuko dut bada doinuari deitura emateko? Irizpide horixe erabaki nuen beraz: doinua nik aurkitzen nuen bertsolari eta bertso antzinakoenaz jantzi eta beraren lehen esaldiaz izendatzea.

Pentagramatan idatzirik zetozen doinuez ere bazegoen zer erabakirik. Horietako gehienek, bertso jarrien saileko zirenez, bazuten izenburua, baina ez egokia nire ustez doinu hura bertsozaleak identifika zezan eta bertsoaldiko lehen bertsoaren lehen puntuaz izendatzea juzgatu nuen egokiena. Bilintxen bi adibide ipiniko ditut; Izazu nitzaz kupira da bertsoaldiaren izenburua eta bertso doinuarena ere bai. Bertsozaleari ez datorkio ezer gogora deitura hori irakurtzean, horrela ez baita hasten bertsorik, baina Loreak udan intza bezela irakurtzen baldin badu, doinu hori ate joka du segituan, bertsoa ezagutzen badu behintzat. Eta berdin gertatuko zaio Bihotz eritua deitu ala Triste bizi naiz eta izenarekin. Horrela finkatu nituen bi irizpide nagusiak: lehen bertsoaren hasiera eta bertsolari zaharrenarena aukeratzea alegia.

Baina gero lege nagusi honi salbuespen pare bat behintzat egin beharraz jabetu nintzen, zeren ikusi bainuen bertso jarrietako askok hasiera berdintsua zutela eta bera identifikatzeko ez zirela egokiak. Bi kasu dira nabarmenenak; dataz hasten diren bertsoaldiena, mila zortzireun hirutan hogei, mila zortzireun hirurogeita, eta berdin berdin hasten diren beste hamaika doinu desberdin. Eta bertso berriak hasten diren doinu multzoarena da beste salbuespena. Bi mila doinu asko direnez, gertatu zaizkit bidean zehar beste oztopo txiki batzuk ere baina orohar irizpide hauek balio izan didate doinuen izendapena lortzeko.

Doinuak historian zehar Neurriaren araberako sailkapena