Bapatean 1999

Hitzaurrea

HAMABIGARREN URTEKARIA

FRAILEEN DOZENARAKO BAT FALTA:

Bapatean 88 lehen ale hari urtez urte gehitzen joan gatzaizkion beste hamaika liburuekin batera, osatu dugu dozena; fraileen dozenaren atarian gaude baina ate joka datorkigu hamairugarrena ere, eta, (superstiziosoen baimenarekin) beste ale irmo bat izango da ezbairik gabe.

LAN BARATZA, LAN ARATZA:

Bat-batean kantatutako hainbat bertso biltzen baditu ere, Bapatean 99 ez da bat-batean egina; bat batean eta bestea bestean, hainbat eta hainbat saiotan bildutako bertso andanaren bilketa eta aukeratze fase luze baten ondorio baizik. Esku artean duzun bertso-liburu hau 1999an bat-batean kantatutako bertsoen erakuslehio edo erakuskari bat da. Zuk erabaki zer den: hori soilik edo hori guztia.

LEHEN HALA, ORAIN HOLA,
GERO EZ DAKIGU NOLA:

Orain arteko Bapatean liburuetako hamaika hitzaurre-egileek bertso bilduma, bertsozko urtekaria, urteko bertsolaritza, milaka bertsoen erakusgarri xumea edo bat-bateko bertsogintzaren corpusa bataiatu dute liburu honen izatea eta nortasuna. Nik nahiago izan dut, erabat oker egon naitekeen susmoa baztertu gabe, urtean zehar kantatutako bertsoen erakuslehio edo eskaparate bezala izendatu, izan ere, hemen agertzen diren bertsoez gain, beste milaka bertso geratu dira hautatu gabe, eta, are tamalgarriagoa dena, grabatu direnak baino gehiago dira grabatu gabe betiko galdu direnak. Baliteke betiko galdu izana, baina ez momentu eta toki jakin batean zegokien funtzioa betetzeke.
Aipatu berri dudanaren erakusle da zenbait bertsolariren ahotik entzun ohi dena liburu honetarako norberaren bertsorik onenez itauntzen zaienean: "Nik iaz kantatutako bertsorik onenak ez dira inon gorde, honezkero haizeak eraman ditu !"

BEREZKO ADURRE BIE DA
BERTSOLARIE IZATEKO:

Esaera zahar honetaz baliatu nahi nuke Bapatean 88 hartatik Bapatean 99 honetara atzeman ditudan zenbait gauza bitxi edo aipagarri zuenganatzeko. Askotan jartzen dira auzitan bertsolaria sortu egiten ote den edo egin egiten den; egingo nuke, egun, zaharrak edo helduak gehiago direla lehenbiziko uste edo arrazoiaren (nondik begiratzen den) alde egiten dutenak, eta gazteak, edo bertso-eskolak gertuagotik ezagutzen dituztenak (ditugunak), bigarrenaren aldekoak. Zahar, beterano eta gazteen ildotik doa jarraian aipatu nahi nukeen kontua, alegia, lehen aletik hamabigarren honetara bada uka ezin den alde nabarmen bat; bertsolarien izenak, eta bakoitzari egokitzen zaion bertso-kopurua, arras aldatu dira azken urteotan. Bapatean 88 eta Bapatean 89 liburuetan azaltzen ziren hirurogeita hamairu bertsolarietatik (asko bi urteetan agertzen dira) hogeita hiruk soilik izan zuten iazko Bapatean 98 alea arte ia urtez urte euren bertsoak urteko berbilduman ikusteko zoria.
Anekdota edo bitxikeri gisa baino ez dut nabarmendu datu hau: zenbaitentzat gogoeta-bide izango da, eta hainbatentzat arlo guztietan gertatu ohi dena, eta bertsolaritza biziko bada ezinbesteko aldaketa eta berrikuntzaren ispilu.

ZAHARRAK BALEZA ETA GAZTEAK BALEKI:

Azken aleetan bertsolari gazteekin jokatzen diren txapelketen nahiz sariketen aipamena ere egin da, eta, hori dela eta, plazaz plaza hastear edo hasi berri dauden gazteen bertsoak ere biltzen dira. Gazte hauen bertsoez gozatzeko paradarik ez genuke izango bestela. Beraz, zaharrak ahal du baina gazteak ere badaki.

ETORRIKO DA DENBORA BAT,
GIZONAK ARBOLIEN GAÑERA IGOKO DIRANA,
EMAKUMIEN IGESI:

Ez dut uste gizonak emakumeengandik ihesi inoiz joango direnik, baina baliteke emakumeen beldur izatea. Bertso kontuan ari naiz beti ere. Bapatean liburuak lehendabizikoz argia ikusi zuenean emakume bakar baten (artean neska gaztea, gazteagoa bai behintzat) bertsoak baino ez zituen biltzen bere orrietan, baina urteak joan ahala dozenatik gora emakumeren bertsoak biltzera iritsi da.

GERTAKARIRIK TXARRENEK ERE
MUTUR ON BAT BADUTE:

Iaz ere gertaera gogor eta albiste txarrak bertsotarako gai bihurtu ziren. Gertakari txarrenek ere bai omen dute alderdi onen bat, eta gureari lotuz, esan daiteke bertso on asko entzun ditugula trajedia horietatik abiatuz.
Bapatean 99 honetan, besteak beste, Marero tsasontziaren urperatzea, zakur hiltzaileen (eta ez zakur-hiltzaileen) auzia, Kosovoko gerra, Keniara joandako urpekarien jazoera eta Mahai Nazionalaren kartzelaratzea lirateke bertso-gai.
Bestalde, Gara egunkariaren sorrera, ETA-ren su-etena, Lizarra-Garazi hitzarmena eta Viagra santua. Azken honek, pastilak berez ematen duen indarra baino handiagoa izango zuen, ziurrenik, bertso-saioetako gai moduan.

BERTSULARIA LURRAREN BOZA,
BERE ARRAZAREN MINTZOA:

Gehitxo esatea izango da esaera zahar honek dioena Jaungoikoaren hitza dela, baina nik ere gauza onerako gehitxo esan dudanez, besterik ez. On dagizuela!

Amaia Agirre