5.- ERRIMARI DAGOZKION IRIZPIDEAK

5.1. Bertsoaren puntu-amaierako hitzek (oinek) elkarrekin behar duten hoskidetasuna da errima.

5.2. Oina deitzen zaio puntu bakoitzaren bukaeran doan hitzari, eta oinek errimatu egin behar dute.

5.3. Oin bakoitzeko azken silaba bera edo beretsua denean gauzatzen da errima. Silaba horiek ez dute berberak izan beharrik; aski da kontsonanteak hoskideak eta bokal berbera izatea, esate baterako: lege, hobe, pare, daude. Dena den, azken aurreko silabako bokala bat bera baldin bada, errima hobea izango da, noski: lege, trebe, ere...

5.4. Hauexek izan daitezke errima on samarra lortzeko, kontsonante hoskideen eta beste zenbait jakingarriren inguruan kontuan hartzeko arau eta azalpenak:

5.4.1. Kontsonante hoskideak:

a) B-D-G-R

algara	atera	bira	albora	ardura
baba	batera	dira	nora	hura
gara	greba	erdira	igo da	ura
bolada	sega	ari da	gora	duda
hala da	hobe da	tira	boda	muga
....

bare	errege	lankide	kolore
gabe	fede	bide	dotore
sare	lege	senide	lore
xuabe	ere	nire	hobe
labe	bere	hire	ohore
....

ari	segi	hori	negu	dugu
kantari	ageri	inori	eredu	helburu
arnari	neri	gori	zeru	zaitugu
gari	begi	hilobi	erregu	inguru
....

b) P-T-K

OHARRA: RR ubularea
Iparraldekoek, bere ahoskeran, "rr" ubularea egiten dutenez, oso hurbilekoak dira haientzat R eta RR. Beraz, Iparraldeko bertsolariek horiek ere hoskidetzat jotzea eta erriman elkarrekin erabiltzea normaltzat hartu behar da.

5.4.2 Diptongoak: au, ai, eu, ei, oi, ou.

Diptongoak berez nahikoa indarra baduenez, ez du aurreko kontsonanteak errimatu beharrik. Esate baterako:

Diptongoak berez nahikoa indarra baduenez, ez du aurreko kontsonanteak errimatu beharrik. Esate baterako:

gai	sasoi	nau
zai	morroi	lau
alai	jipoi	hau
lasai	peoi	gau

5.4.3. L, N, R, S, Z, X, TS, TZ, TX, K kontsonantez bukatzen diren hitzek aski dute aurreko bokalaren berdintasuna. Esate baterako:

berez	nator	dakar	min
legez	jator	behar	ezin
mesedez	gogor	indar	egin
nekez	inor	baldar	berdin

5.4.4. Errima erraza. Errima erraza dela esaten da:

a) -a, -ak mugatzaileak; deklinabideko erlazio-atzizkiak (-an, -ra, -tik, -rekin... ), atzizki (-garri, -tasun, -keria, -tsu, -pe, -tzea...) eta zenbait menderagailu (-ela, -gatik...) errima gisa erabiltzen direnean. Kasu horietan, aurreko silabak ere errimatu egin behar du; bestela, nahiko errima erraza litzateke.

bizartsu	ardiak	atzetik	agertzea	laburtu
indartsu	erdiak	etxetik	aspertzea	agurtu
behartsu	mendiak	kotxetik	aztertzea	egurtu
gihartsu	ipurdiak	eltzetik	..	..

b) Errimak aditz-formei esker ugaltzen direnean; esate baterako, pertsona aldaketak:

dago	nuen
hago	genuen
nago	zenuen

c) Zenbait hitz-atzizki (nahiz eta erdi ihartuak izan) erabiliz sortutako hitz elkartu eta aditz lokuzioez baliatzean; adibidez:

alde egin	antzeman	gabonak
hots egin	atzeman	zorionak
hitz egin	harreman	gizon onak
huts egin	eskua eman	..
....

zoritxarra	topaleku
eguraldi txarra	pilotaleku

d) Sinonimoak direnean: garrantzia /inportantzia

5.5. Akatsak.- Akatsak dira potoa, laburdurak eta errimatzeagatik beste zenbait lizentziaz baliatzea.

5.5.1. Potoa.- Bertso berean oin bera errepikatzea da poto egitea. Hitz homonimoak (forma bera baino esanahi desberdina dutenak) salbuespen dira. Adibidea: eskutik heldu / herrira heldu, bertso berriz / etorri berriz.

Potoaz baino potoez hitz egiteari egokiago deritzogu; ez baita berdin lapsus baten erruz egindakoa, hau da, hitz bat pentsatu eta beste bat esatea (garbi ikusten denean) eta bertsoak alde egin eta ezinbestez sartutakoa.

Bestalde, aditz laguntzaile monosilaboak (da, du, naiz, dut...) eta zenbaki monosilaboak (bat eta bi) ez dira poto, baldin eta aurreko hitzek errimatzen badute. Bestela bai. Beraz, "gazte bi" eta "aste bi", oso baliabide aberatsa izango ez bada ere, ez da poto. Ezta "hartu du" eta "sartu du" ere.

5.5.2. Laburdurak: akatsa da, errimatzeko, laburduraz baliatzea; adibidez:

.. PUNTUAK EZDIRA EZTIA MEZETARA MEZETAA KALERA KALEA

5. 6.- Azken gogoeta. Bertsoan errimak duen garrantzia ukaezina da. Hala ere, kontuan hartzeko irizpideak dira honako hauek:

5.6.1. Ez da komeni orrazi estuegia erabiltzea, ideia, argudio eta eduki edo mezuaren kaltetan baldin bada.

5.6.2. Errima ez da inoiz soilik aztertuko, bertsoaren barruan baizik: errima onarekin bertso traketsa molda daiteke, eta alderantziz.

5.6.3. Errimakeriatan ibiltzea ez da batere sarigarria izango. Edukia da garrantzizkoena. Errimaren menpe bertsoa baino hobe da, errima edukiaren menpe.