Gairik jarri gabeko binakako saioak

3.4 Gairik jarri gabeko binakako saioak

Inork gairik eman gabeko saio hauetan bertsolariak oholtzara igo eta beraiek aurkitu beharko dute gaia. Horretarako non dauden, entzuleria nolakoa den, zer egun den, bilkuraren arrazoia zein den… hartu beharko dituzte kontuan.

Horrelako saioetan nabarmentzen da ongien bertsolarien binakako lana zenbateraino den elkar-lan. Oholtzatik jaitsi ahala nekez entzungo diogu bertsolari bati berak saio ona egin duela. Ongi aritzea, entzuleekiko lotura lortzea… biren lana da. Biek egingo dute ongi edota biek probatuko dute porrotaren mingotsa.

Era honetako saio bat ongi irten dadin, ezinbestekoa da bertsolariek oholtzara igo aurretik zer ibilbide egin behar duten erabakitzea. Gairik inork ez jartzeak ez du esan nahi gairik gabe aritu behar dutenik. Baina gai horiek pentsatu, asmatu eta adostea komeniko litzateke lanean hasi baino lehen.
Adibidez: herri honi buruz hasiko gara. Gero Santua aipatuko dugu eta mezetara ez garela etorri eta hor kateatuko gara. Gero honako eta halako arazo ukituko ditugu hemen bertakoak, herrikoak. Hurrena doinua aldatuz egoera politikoari buruz jardungo gara eta horren ondoren, kontrastea handiagoa izan dadin, elkarri adarra joko diogu udako oporretan non ibili garen aipatuz. Azkenean, doinua berriro aldatu eta zure ezkontzaren gaiari helduko diogu, puntutan.

Eskema hau adibide soila baino ez da. Herriaren eta bertsolarien arabera beti aldatuko da ibilbidea. Eta eskema gainera, behar lukeena da, baina ez beti egiten dena. Puntaneko bertsolariek, hain zuzen ere sarri dabiltzalako, astirik eta gogorik ez dute izaten saioaren aurre-hezurdura ñimiño hau egiteko ere. Eskarmentuak eta kalitateak konfiantza eman die nonbait, eta saioaren egitura ere bertsoak bota ahala osatuko dute.

Lan moeta honetan bertsolarien funtzioen banaketak garrantzia handia du. Batek saioaren gidaritza hartuko du. Gaiak aurkituko ditu, bideak irekiko, doinuak aldatuko… Besteak bertsolari-gidari horri segituko dio leial hark jarritako gai, bide eta doinuetan. Atzetik doanak leialtasun hori zor dio aurretik doanari, honek hartzen baitu saioaren nondik norakoaren zama.

Eskarmentuak zerikusi handia du horrelako bertso lanetan. Ez dago gairik, baina bai kantagai ugari. Begiak erne eta belarriak adi ibiltzea da gakoa. Zer gai ateratzea komeni den jakin behar du bertsolariak. Gai bat noiz zukutu duen eta beste bat hartzea noiz komeni den antzeman behar dio. Entzulea zerekin gozatzen ari den eta zerekin aspertzen epaitu behar du bere kabuz. Lagunarekin ongi-esanka noiz jardun eta gaizki-esanka noiz hasi erabaki behar du, bien arteko lana hobea izan dadin. Gauza asko. Bertsolari izatea ez baita bertsoa osatzen jakitea bakarrik!

Elkarlaneko binakako saio hauetan bertso bakoitzak ez du bestelako bertso-jardunetan duen adinako garrantzirik. Saioa bera da, bere osotasunean, berbaldi. Horregatik, ez da harritzekoa bertsolari batek bertsoren batean “paso” egitea, dituen denak ez ematea. Aurreranzko bideak zein izan daitezkeen pentsatzen ari den seinale izan daiteke. Badaki saioak izan behar duela ona, ez bertso bakoitzak.