Doinua

1.1 Doinua

Munduan zehar ezagutu ditugun beste inprobisatzaile gehienek (kubarrek, mexikarrek, kolonbiarrek, mallorkarrek…) musika-tresnaren baten laguntzaz egiten dute beren lana. Bertsolaria musika-tresnarik gabe aritzen da. Baina bere berbaldia beti da berbaldi kantatua.

Erabiltzen dituen doinuak gehienetan, usadiotik datozenak dira, autore jakinik gabeko doinuak, mendez mende herriak gorde dituenak. Badira beste doinu batzuk bertako kantariei ikasiak, edota kanpoko kantariei hartuak, beti ere neurriz parera baldin badatoz. Eta badira bertsolarien eskariz musikariren batek propio sortutako doinuak ere. Hiru dira beraz, bertsolariek beren doinutegia osatzeko darabiltzaten iturri nagusiak:

• Usadiozko doinu herrikoiak.

• Neurriz parera datozen doinu berriak.

• Propio osatutako doinuak.

Bertsolariek darabiltzaten doinu kopuruari dagokionez, Juanito Dorronsorok, arlo honetan dugun ikertzailerik behinenak, 2.775 bildu eta sailkatu ditu. Egia da ordea, garaian doinu jakin batzuk jartzen direla purian eta bertsolariek ez dituztela bi mila eta zazpirehun doinu horietatik ehunkadaren batzuk baino erabiltzen jendaurreko ekitaldietan.

Musikaren laguntzarik gabeko berbaldi batean, bertsolariaren ahotsa garrantzitsu bihurtzen da bere berbaldiaren edukiak adierazteko orduan. XX. mendearen erdi aldea arte bertsolariak nahitaez behar zuen ahots sendo indartsua edozein plazatan aritu nahi bazuen. Gerora, bozgorailuen iritsierarekin, baldintza horri leundu egin zitzaion ezinbestekotasuna.

Egun, ahots indartsu edo ahots ona baino garrantzia handiagoa du une bakoitzean, leku bakoitzean eta eduki jakin bakoitza adierazteko kantaera egokia erabiltzen asmatzeak. Komunikazioaren arrakasta edo porrota ez dago bertsolariaren ahotsaren kalitatearen baitan, aukeraturiko doinuaren eta hura kantatzeko moduaren egokitasunean baizik.

Izan ere, aipaturiko 2.775 doinu horietan, batzuk badira sentimendu epiko indartsuak adierazteko egokiak; beste batzuk sentimendu dramatikoak adierazteko dira pare-parekoak; kontaerarako egokiak direnak badira; eta baita deskripziorako aukera ematen dutenak ere. Esan nahi den hura esan-indarrez adierazi ahal izateko doinuaren aukeraketa da alderdirik erabakigarrienetakoa bertsotako komunikazio harremanean.