Estrategia nagusia: kolpea bukaeran.

2.1 Estrategia nagusia: kolpea bukaeran.

Berrogei segundotan nola lor daiteke entzulearen arreta erakartzea? Bertsolariak badu helburu hori erdiesteko estrategia bat, bertsoro erabiliko duena: lehenik bukaera pentsatu.

Pernandoren egia dirudi, baina ez da hala. Zenbat aldiz entzun izan ditugu esatekoak hurrenkera egokian ez esateagatik arrakastarik lortu ez duten berbaldiak?

Bertsolariak, gai bat entzutearekin bere burua lanean jarriko du. IV. atalean ikusiko dugunez, Erretorika klasikoan kontuan hartzen ziren urratsen antzekoak egingo ditu gainera. Zer esango duen pentsatuko du lehenik eta zer hurrenkeratan esango duen erabakiko gero, arrazoibiderik indartsuen eta landuena bukaerarako gordez. Kantuan hasiko da eta bere edukiak modu poetikoan, dramatikoan, epikoan… adierazten ahaleginduko da. Memoria izango du biderako makulu, nora doan ez ahazteko eta bere ahots gorabeherak eta gorputz-aiderapena ere lagungarri izango zaizkio adierazi nahi duen hura eraginkortasun handiagoz adierazteko.

Lehenengo pentsatzen den hura bukaerarako gordetzeak bi onura mota ekarriko dizkio bertsolariari:

• Prozedurazkoa: nora joan nahi duen argi badauka, bidea samurrago gertatuko zaio.

• Komunikaziorakoa: ongi amaitutako berbaldia arrakastatsua da zuzeneko emanaldi orotan. Hobe da indarge hasi eta indartsu amaitzea, batekoz besterakoa baino. Gainera, entzuleak bertsoa, bertsolariak pentsatu duenaren atzekoaz aurrera jasotzen du. Bertsolariak badaki non bukatuko duen, eta bukaera gogoan abiatzen da; entzulea, berriz, bertsolaria non hasiko dago irrikan. Bukaera zein den igarri nahi luke… Ez da magia. Baina badu magiarekin antzekotasunik. Gakoa da bertsolariaren eta entzulearen arretagunea, une jakin batean erabat desberdina izatea. Bertsolariak, ahoa irekitzen hasten den unean, burua bertsoaren bukaeran dauka. Entzuleak bere arreta, ordea, bertsolariaren ahoari eta lehen hitzei eskainiko die. Horregatik harritzen da hainbeste, eta gozatzen du hartaraino, bertsolaria apurka, gero eta indartsuagoa den testu bat osatu eta bukaeran erremate bortitz eta argia ematen diolarik. Bertsolariak bazeken hori. Argi zeukan bakarra horixe zen: non bukatu nahi zuen.

Bertsolariak, prozeduraz, kantuan hasi baino lehen dauzkan segundo gutxi horietan, arrazoi bat pentsatuko du, doinu bat aukeratuko eta pentsatu duen arrazoi hori aukeratu duen doinuaren neurrietara tolestuko du. Edo alderantziz; neurri jakin bateko doinua aukeratuko du, ordurako bere arrazoibidea silaba kopuru jakin batera tolestu duelako. Hori du beti lehen urratsa: bukaerako arrazoia pentsatu eta silaba kopuru jakin batera tolestea.